Shrek nasıl ortaya çıktı ?

Gunkaya

Global Mod
Global Mod
Shrek Nasıl Ortaya Çıktı? Bataklıktan Hollywood’a Uzanan Yeşil Bir Efsanenin Hikâyesi

Dürüst olalım, çocukken hepimiz masallardaki prenslerin yakışıklı, prenseslerin zarif, ejderhaların korkutucu ve devlerin de mümkünse mağarasında sessizce oturan, kimseye bulaşmayan tipler olmasını bekliyorduk. Sonra bir gün karşımıza yeşil suratlı, karnı tok sırtı pek, banyo suyunu göl sanabilecek kadar rahat ve romantizm konusunda da pek iddialı olmayan bir dev çıktı. Adı Shrek’ti. Üstelik bu arkadaşın en büyük hayali krallığı kurtarmak, dünyayı değiştirmek veya insanların sevgisini kazanmak değildi. Tek istediği, bataklığında huzur içinde yaşamak ve kimsenin evine izinsiz girmemesiydi.

Ancak gelin görün ki sinema dünyasında işler bazen böyledir. Siz evinizde sessizce oturmak istersiniz, Hollywood kapınızı çalar ve sizi milyonlarca insanın tanıdığı bir karaktere dönüştürür. Shrek’in hikâyesi de tam olarak böyle başladı: Biraz edebiyat, biraz cesur animasyon teknolojisi, bolca mizah ve geleneksel masallara karşı kocaman bir yeşil itiraz!

Peki Shrek gerçekten nasıl ortaya çıktı? Bu karakterin arkasında kim vardı? Neden sıradan bir masal kahramanı olmadı? Ve en önemlisi, neden yıllar geçmesine rağmen hâlâ internetin, mizah kültürünün ve sinema sohbetlerinin vazgeçilmez isimlerinden biri?
[HEADING=1]1. Shrek’in Kökeni: Her Şey Bir Kitapla Başladı[/HEADING]
Shrek’i yalnızca bir animasyon filmi karakteri olarak düşünmek, onun hikâyesinin önemli bir bölümünü kaçırmak demektir. Çünkü yeşil devimizin sinema macerası başlamadan önce edebiyat dünyasında bir hayatı vardı.

Shrek karakteri, Amerikalı çocuk kitabı yazarı ve çizeri William Steig tarafından yaratıldı. Steig, 1990 yılında yayımlanan Shrek! adlı resimli çocuk kitabında bu sıra dışı karakteri okuyucularla buluşturdu. Kitaptaki Shrek, yeşil görünümü, tuhaf özellikleri ve kendine özgü davranışlarıyla klasik masal kahramanlarından oldukça farklıydı.

Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: William Steig, çocuk kitapları yazmaya başlamadan önce uzun yıllar The New Yorker dergisinde karikatürist olarak çalışmıştı. Dolayısıyla onun mizah anlayışı, yalnızca çocuklara sevimli hikâyeler anlatmaktan ibaret değildi. İnsan davranışlarını gözlemleyen, alışılmış düşünceleri ters yüz eden ve tuhaflıklardan eğlence çıkaran bir bakış açısına sahipti.

Shrek’in temelindeki fikir de bu anlayışla oldukça uyumluydu. Geleneksel masallarda devler çoğunlukla korkutucu, tehlikeli ve kahramanın yenmesi gereken varlıklar olarak karşımıza çıkar. Steig ise bu kalıbı tersine çevirdi. Peki ya korkutucu görünen kişi aslında kendi dünyasında yaşayan, kendine has özellikleri bulunan ve başkalarının beklentilerine uymak zorunda olmayan biriyse?

İşte Shrek’in asıl gücü burada yatıyordu.

Bir düşünün: Herkes sizi dış görünüşünüz nedeniyle tehlikeli sanıyor, oysa siz yalnızca kahvaltınızı yapmak ve kimseyle uğraşmamak istiyorsunuz. Üstelik insanlar sizi tanımadan hakkınızda karar veriyor. Böyle bir durumda siz de kapınıza kocaman bir tabela asıp “Randevusuz kahramanlık kabul edilmez!” yazmaz mıydınız?

Shrek’in karakterinde bizi güldüren şeylerden biri, bu tür bir yabancılaşmayı son derece doğal bir tavırla karşılamasıdır. Kendisi toplumun beklentilerini karşılamaya çalışmaz. Onun yerine kendi kurallarını koyar.

Bu yaklaşım, kitabın sinemaya uyarlanması için de son derece verimli bir temel oluşturdu.
[HEADING=1]2. DreamWorks Sahneye Çıkıyor: Yeşil Dev Nasıl Sinemaya Taşındı?[/HEADING]
Shrek’in dünya çapında tanınmasını sağlayan asıl dönüm noktası, DreamWorks Animation tarafından hazırlanan 2001 yapımı Shrek filmi oldu.

Film, 18 Mayıs 2001 tarihinde ABD’de gösterime girdi. Yönetmenliğini Andrew Adamson ve Vicky Jenson üstlendi. Senaryo ekibinde Ted Elliott, Terry Rossio, Joe Stillman ve Roger S. H. Schulman gibi isimler yer aldı.

Bu yapımın ortaya çıkışı, yalnızca başarılı bir çocuk hikâyesinin beyaz perdeye aktarılması değildi. Aynı zamanda animasyon sektöründe Disney gibi büyük stüdyoların uzun süredir güçlü olduğu bir alana farklı bir yaklaşım getirilmesiydi.

1990’ların sonlarında bilgisayar animasyonu hızla gelişiyordu. Pixar, Toy Story ile bilgisayar destekli uzun metraj animasyonun neler başarabileceğini göstermişti. DreamWorks ise kendi animasyon projeleriyle bu rekabetin içinde yer almak istiyordu.

Shrek, bu ortamda kendine farklı bir yol açtı. Geleneksel masal anlatımını kullanıyor, ancak masalların kusursuz dünyasını sürekli sorguluyordu. Kaleler vardı ama içlerinde yaşayan herkes hayranlık uyandırmıyordu. Prensler vardı ama hepsi cesur ve erdemli değildi. Prensesler vardı ama yalnızca kurtarılmayı bekleyen kişiler olarak tasarlanmamışlardı.

Üstelik film, animasyonun yalnızca çocukları eğlendiren bir tür olmak zorunda olmadığını da gösterdi. Çocuklar karakterlerin komik hareketlerine gülerken yetişkinler popüler kültür göndermelerini, bürokrasi eleştirisini ve masallarla dalga geçen esprileri yakalayabiliyordu.

Başka bir deyişle Shrek, aynı salonda oturan farklı yaş gruplarına farklı şeyler anlatmayı başardı.

Filmin yapım sürecinde karakterin görünüşü, hareketleri ve çevresi üzerinde önemli teknik çalışmalar yapıldı. Bilgisayar animasyonuyla organik bir karakter oluşturmak, özellikle yüz ifadeleri, cilt dokusu, ışık ve doğal hareketler açısından ciddi bir emek gerektiriyordu. Shrek’in yaşadığı bataklık da yalnızca yeşil bir arka plandan ibaret değildi; karakterin yaşam biçimini ve dünyaya bakışını destekleyen bir çevreydi.

Çünkü Shrek’in evi onun için bir dekor değil, kişiliğinin uzantısıydı. Birinin evine izinsiz girildiğinde neden sinirlendiğini anlamak için psikoloji uzmanı olmaya gerek yok. Hele o kişi evini özellikle herkesten uzak bir yere kurmuşsa!
[HEADING=1]3. Shrek Neden Klasik Masallara Meydan Okudu?[/HEADING]
Shrek’i unutulmaz yapan özelliklerden biri, masal dünyasının alışılmış kurallarını tersine çevirmesidir.

Klasik masallarda güzellik çoğu zaman iyilikle, çirkinlik ise kötülükle ilişkilendirilir. Yakışıklı prens genellikle kahramandır. Güzel prenses kurtarılmayı bekler. Dev ise çoğu zaman yenilmesi gereken bir tehdittir.

Shrek bu düzeni bozdu.

Baş karakterimiz dış görünüşü nedeniyle insanların korktuğu bir devdi. Buna karşılık filmdeki Lord Farquaad, fiziksel görünüşü bakımından Shrek kadar ürkütücü olmasa da iktidar hırsı, kibri ve insanları kendi çıkarları doğrultusunda kullanmasıyla eleştirilen bir figürdü.

Burada film, izleyiciye önemli bir soru yöneltiyordu: Bir insanın nasıl biri olduğunu belirleyen şey görünüşü müdür, yoksa yaptığı seçimler mi?

Bu soru yalnızca çocuklar için anlamlı değildir. Günlük hayatta da insanlar başkalarını giyimlerine, konuşmalarına, fiziksel özelliklerine veya toplumsal konumlarına bakarak değerlendirebiliyor. Bazen birini tanımadan hakkında karar veriyor, bazen de toplumun beğendiği özellikleri taşıyan kişilerin otomatik olarak daha iyi insanlar olduğunu düşünüyoruz.

Shrek, bu alışkanlığın üzerine koca bir çamur birikintisi bırakıyor.

Üstelik bunu ağır bir ders anlatımıyla değil, mizahla yapıyor. İzleyiciye doğrudan “İnsanları dış görünüşlerine göre yargılamayın!” diye bağırmak yerine, önyargılarımızın ne kadar komik sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.

Filmin bir başka önemli tarafı da kahramanlık kavramını yeniden ele almasıdır. Shrek başlangıçta dünyayı kurtarmaya hevesli değildir. Başkalarının gözünde kahraman olmak gibi bir hedefi de yoktur. Hatta insanlarla uğraşmamak için elinden geleni yapar.

Fakat hikâye ilerledikçe onun cesareti, sadakati ve kendini açabilme becerisi ortaya çıkar.

Bence burada karakterin en güzel tarafı şudur: Shrek iyi biri olduğunu kanıtlamak için kendisini baştan aşağı değiştirmek zorunda kalmaz. Onun gelişimi, başkalarının beklentilerine benzemekten çok, kendi duygularıyla yüzleşmesi üzerinden ilerler.

Sizce de gerçek hayatta en zor şeylerden biri bu değil mi? İnsanların bizi sevmesi için başka biri olmaya çalışmak yerine, kendimizi daha iyi tanımayı öğrenmek?
[HEADING=1]4. Erkeklerin Çözüm Odaklılığı, Kadınların İlişki Odaklılığı: Shrek Dünyasında Denge[/HEADING]
Shrek evrenine biraz daha yakından baktığımızda, karakterlerin sorunları ele alma biçimlerinin hikâyeyi nasıl şekillendirdiğini görebiliriz. Ancak burada kadınların ve erkeklerin doğuştan aynı şekilde davrandığını varsaymak yerine, karakterlerin farklı önceliklerine ve kişiliklerine odaklanmak daha anlamlıdır.

Örneğin Shrek, karşılaştığı sorunlara çoğunlukla pratik bir yaklaşım sergiler. Bir problem varsa onu çözmek, gereksiz konuşmaları azaltmak ve mümkünse kendi alanına geri dönmek ister. Kendisini istemediği bir durumun içinde bulduğunda ilk düşündüğü şey, bu durumdan nasıl çıkabileceğidir.

Bu tavır, çözüm odaklı ve stratejik düşünmenin mizahi bir örneği olarak okunabilir. Shrek'in gözünde bir sorunun en iyi çözümü, çoğu zaman sorunun bir daha karşısına çıkmamasıdır. Ejderha dolu bir kaleye girmek mi gerekiyor? Girer, işini halleder ve çıkar. Tabii arada bir ejderhaya âşık olan bir eşek gibi plan dışı gelişmeler yaşanabilir. Hayatın en kötü yanı da zaten hiçbir planın Eşek faktörünü hesaba katamamasıdır.

Fiona ise hikâyeye farklı bir boyut kazandırır. İlk bakışta klasik masal prensesi gibi görünse de zamanla beklentilerin ötesine geçen, kendi kararlarını verebilen ve gerektiğinde fiziksel olarak da mücadele edebilen bir karakter olduğunu gösterir.

Fiona'nın yaklaşımı yalnızca duygusal ilişkilerle sınırlı değildir. Kendi kimliği, toplumun güzellik anlayışı ve başkalarının kendisinden bekledikleri arasında sıkışıp kalır. Bu nedenle onun hikâyesi, birini sevmekten önce kendini kabul etmenin ne anlama geldiğini de sorgular.
 
Üst